Η δημιουργική μανία

ΜΗΧΑΝΕΣ ΤΟΥ ΝΟΥ 22.02.26 21:01

Σπύρος Μανουσέλης

Με αναλογία 4:1 οι άντρες εμφανίζουν συχνότερα το σύνδρομο Σαβάν σε σχέση με τις γυναίκες. Και όπως θα δούμε, το αινιγματικό «σύνδρομο Savant» αποτελεί ίσως την πιο εντυπωσιακή απόδειξη της δημιουργικότητας και των ικανοτήτων αναδιοργάνωσης του ανθρώπινου εγκεφάλου.

 

Γιατί παρά τις δυσκολίες που προκύπτουν από πολύ σοβαρές νευρολογικές παθήσεις, όπως ο αυτισμός, η διπολική διαταραχή, η μετωποκροταφική άνοια και η νόσος Αλτσχάιμερ, ο εγκέφαλος ορισμένων ασθενών που παρουσιάζουν το σύνδρομο Σαβάν εκδηλώνει μια απίστευτη δημιουργική ικανότητα στην αντιμετώπιση αυτών των σοβαρών παθήσεων. Οι Σαβάν είναι πρόσωπα που, ενώ έχουν εκ γενετής ή αποκτούν σε προχωρημένη ηλικία μια σοβαρή διανοητική αναπηρία, επιδεικνύουν εξαιρετικά δημιουργικές ικανότητες σε ένα ορισμένο πεδίο.

Υπερντετερμινισμός και υπερφωτεινές ταχύτητες

 

Το θεώρημα του Bell και η πειραματική του επιβεβαίωση από τον Alain Aspect, έβαλε οριστική ταφόπλακα σε κάθε θεωρία κρυμμένων μεταβλητών στην Κβαντική Φυσική; Όχι, ακριβώς. Υπάρχει μια μικρή μειοψηφία αιρετικών φυσικών που αντιστέκεται, διατυμπανίζοντας ότι το θεώρημα απλά απέκλεισε μόνο μία συγκεκριμένη κατηγορία αυτών των θεωριών.

Δεν είμαι Μηχανή, Είμαι ένα ανθρώπινο Ον

…μου έκανε εντύπωση ότι υπήρχε μια μεμβράνη ανάμεσα σε μένα και σε όλα αυτά. Μπορούσα να “βλέπω” τα θεαματικά τοπία. Ήξερα ότι ήταν θεαματικά. Όμως η εμπειρία σταματούσε στα μάτια μου. Δεν μπορούσα να την αφήσω να μπει μέσα μου. Δεν ένιωθα τίποτα. Κάτι είχε πάει στραβά μέσα μου. Θυμάμαι στιγμές από την παιδική μου ηλικία όπου και μόνο η θέα του ουρανού ή του γρασιδιού ή των δέντρων μπορούσε να με πλημμυρίσει με κύματα σωματικής απόλαυσης. Και τώρα… ένιωθα νεκρός. Είχα την παρόρμηση να επαναλάβω μια φράση που ήταν δημοφιλής ανάμεσα σε φίλους μου: “Η φύση είναι βαρετή.” Αυτό που με τρόμαζε ακόμη και τότε, ήταν ότι ήξερα πως το πρόβλημα δεν ήταν η φύση — ήμουν εγώ. Η φύση είχε γίνει άσχετη για μένα, απούσα από τη ζωή μου. Από την απλή έλλειψη έκθεσης και εξάσκησης, είχα χάσει την ικανότητα να τη νιώθω, να συντονίζομαι μαζί της ή να νοιάζομαι γι’ αυτήν. Η ζωή πλέον κινιόταν πολύ γρήγορα για κάτι τέτοιο…

Η μηχανή παραγωγής των νευροαφηγήσεων

ΜΗΧΑΝΕΣ ΤΟΥ ΝΟΥ

Σπύρος Μανουσέλης

Τα 30 τελευταία χρόνια, άρχισαν να εμφανίζονται δειλά δειλά οι πρώτες τεκμηριωμένες επιστημονικά μελέτες και πολλαπλασιάστηκαν οι θεωρίες που προτείνουν κάποιες φυσικές εξηγήσεις για τους αδιαφανείς, μέχρι πολύ πρόσφατα, εγκεφαλικούς-νοητικούς μηχανισμούς που, όταν ενεργοποιούνται, επιτρέπουν την ύπαρξη της τυπικά ανθρώπινης νοητικής μας ανάγκης να μετατρέπουμε σε αφηγήματα όχι μόνο ό,τι γνωρίζουμε αλλά και ό,τι αγνοούμε. Σήμερα, διαφορετικοί και απομονωμένοι, κατά το παρελθόν, επιστημονικοί κλάδοι, όπως η νευρολογία, η νευροφυσιολογία, η νευροβιολογία, η νευροχημεία και η νευροψυχολογία, συγκλίνουν τις ερευνητικές τους προσπάθειες για να διαμορφώσουν το νέο, πολλά υποσχόμενο πεδίο έρευνας της «Νευροαφηγηματικής».

Πως ένας Aθεος, ερμηνεύει την Χριστιανική Διδασκαλία... («Ἄμωμοι ἐν ὁδῷ, ἀλληλούϊα»)

Η φράση «Ἄμωμοι ἐν ὁδῷ, ἀλληλούϊα» προέρχεται από τη Βίβλο (Παλαιά Διαθήκη, Ψαλμοί) και χρησιμοποιείται συχνά και στη Ορθόδοξη Εκκλησία, ιδιαίτερα σε ακολουθίες.

Μέσα στον δημιουργικό εγκέφαλο

Από ποιες ιδιαίτερες εγκεφαλικές δομές και λειτουργίες αναδύεται η δημιουργικότητά μας;

ΜΗΧΑΝΕΣ ΤΟΥ ΝΟΥ 01.03.26 10:08

Σπύρος Μανουσέλης

Δυο γνωστικά ακανθώδη και επιστημονικά δυσαπάντητα ερωτήματα «από πού προέρχεται;» και «πώς ακριβώς παράγεται;» η εκπληκτική δημιουργική δύναμη που επιδεικνύουν όχι μόνο ορισμένα χαρισματικά άτομα αλλά τα περισσότερα ανθρώπινα όντα, απασχολούσαν ανέκαθεν την ανθρώπινη σκέψη. Ομως, μόνο σχετικά πρόσφατα άρχισε να διαφαίνεται η δυνατότητα να βρεθούν κάποιες αντικειμενικά έγκυρες απαντήσεις σε αυτά τα ερωτήματα· και οι απαντήσεις αυτές, όπως θα δούμε, εξαρτώνται από την κατανόηση των λειτουργικών δυνατοτήτων του εγκεφάλου μας, της βιολογικής μηχανής που επεξεργάζεται -άλλοτε συνειδητά και άλλοτε ασυνείδητα- όλες τις σκέψεις και τα συναισθήματά μας για να παράγει, τελικά, κάθε μορφή ανθρώπινης δημιουργικότητας. Σήμερα, χάρη στην εκρηκτική ανάπτυξη των επιστημών του εγκεφάλου και του νου οι μικροδομές και οι λειτουργίες της δημιουργικής μηχανής του εγκεφάλου μας δεν αποτελούν πλέον ένα απροσπέλαστο μυστήριο αλλά ένα πρώτης τάξεως ερευνητικό πρόγραμμα.

Μεταφυσικές προϋποθέσεις της επιστημονικής γνώσης

Επιμνημόσυνος επιστημονική δέησις στον αιρετικό λόγο και τρόπο του Ευτύχη Μπιτσάκη

ΜΗΧΑΝΕΣ ΤΟΥ ΝΟΥ 21.09.25 15:43

Σπύρος Μανουσέλης

Ενα μήνα πριν, στις 19 Αυγούστου, έφυγε από τη ζωή ο Ευτύχης Μπιτσάκης, κορυφαίος δάσκαλος και μαχητής της αντισυμβατικής αριστερής σκέψης, τόσο στην επιστήμη όσο και στην πολιτική. Σπουδαίος πανεπιστημιακός δάσκαλος, πρωτότυπος συγγραφέας και, επί πολλές δεκαετίες, βασικός πρωταγωνιστής στη διαμόρφωση ενός εναλλακτικού διανοητικού-πολιτικού σκηνικού στον τόπο μας. Για να θυμηθούμε το ιδιαίτερο διανοητικό στίγμα και να τιμήσουμε την αντισυμβατική στάση αυτού του αμετανόητα αιρετικού επιστημολόγου, ανασύραμε από το αρχείο μας τη δυσεύρετη πια συνέντευξη με τίτλο «Οι μεταφυσικές προϋποθέσεις της σύγχρονης Φυσικής», που μας έδωσε ο Ευτύχης Μπιτσάκης στις 18.7.2009, για τη στήλη «Επιστήμη & Κοινωνία» της «Ελευθεροτυπίας».

ΣΚΕΨΕΙΣ ΓΙΑ ΤΑ ΖΗΤΟΥΜΕΝΑ ΤΗΣ ΑΝΑΡΧΙΚΗΣ ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ

Mπορεί να θεωρηθεί πλεονασμός μια τοποθέτηση επί ζητημάτων τα οποία από πολλούς εκλαμβάνονται ως αυτονόητα; Πόσες φορές έχει συμβεί για καταστάσεις, τις οποίες με την πρώτη ματιά αντιλαμβανόμαστε ως απλές, να αναγκασθούμε, εκ των υστέρων, να αναγνωρίσουμε την πολυσυνθετότητά τους; Δεν είναι η εξυπακουόμενη «αλήθεια» που ανατρέπεται, στην καθημερινή κοινωνική πρακτική, κάνοντας το αυτονόητο να αποκτά τις διαστάσεις ψεύτικου;

Ο αόρατος χορογράφος

Αναζητώντας στον εγκέφαλο το βιολογικό υπόβαθρο της χορευτικής δημιουργικότητας

ΜΗΧΑΝΕΣ ΤΟΥ ΝΟΥ 06.09.25 22:30

Σπύρος Μανουσέλης

Ο χορός μέσω των κινήσεων του σώματος μπορεί να εκφράζει συναισθήματα που δύσκολα αποτυπώνονται με λόγια. Και γι’ αυτό, από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα, ο χορός αποτελεί µία εναλλακτική μορφή επικοινωνίας. Ομως, πόσο πλήρης και εμπεριστατωμένη είναι σήμερα μια αποκλειστικά αισθητική θεωρία του χορού, όταν αγνοεί ή, ακόμη χειρότερα, όταν παραβλέπει τα όσα γνωρίζουμε σχετικά με τη λειτουργία του εγκεφάλου των χορευτών;

ΕΙΡΗΝΗ ΚΑΙ ΔΙΑΡΚΕΙΑ

Το σύστημα της φύσης, της οποίας ο άνθρωπος είναι τμήμα,

τείνει να είναι αυτο-εξισορροπούμενο, αυτο-ρυθμιζόμενο, αυτο-καθαριζόμενο.

Όχι, όμως, με την τεχνολογία.

Ε. F. Schumacher

Ελευθερία χωρίς προσδιορισμούς

«Είναι ο πιο εύκολος τρόπος να λύσετε το πρόβλημα, τόσο ξεκάθαρος ώστε δεν χρειάζεται να τον πολυβασανίζεις για να τον παραδεχθείς. Έτσι, δεν θα υπάρχει πια  λόγος να σκεφτόμαστε. Και πραγματικά, το βασικό είναι να μην υπάρχει λόγος να σκεφτόμαστε! Όλο το μυστήριο της ζωής θα μπορέσει τότε να χωρέσει σε δυο φύλλα τυπωμένο χαρτί.» 
Φ.Μ. Ντοστογιέφσκι, Έγκλημα και τιμωρία

 
Πέφτοντας το μάτι μας στη λέξη «ελευθερία» στο λεξικό, συναντάμε τον ορισμό: «δυνατότητα αυτόβουλης και απεριόριστης δράσης σύμφωνα με τις επιθυμίες (κάποιου), η απουσία εξαναγκασμού ή καταπίεσης» και κατηγοριοποιείται σε προσωπική, του λόγου, ακαδημαϊκή ή του Τύπου.
Μέσα από αυτά τα όρια και τους προσδιορισμούς είναι μία δυνατότητα, που μπορεί να προκύψει κατόπιν συμφωνίας «κάποιων», με βάση τις επιθυμίες τους. Και μάλιστα, όταν απουσιάζει ο καταναγκασμός.

Εσύ πόσο άνθρωπος νιώθεις σήμερα;

 

Και θα εμφανιστούν καινούριες μορφές πάνω στην Γη.

Οι ηλεκτρονικοί εγκέφαλοι και τα ανδροειδή  περιμένουν υπομονετικά.

ΟΜΩΣ: Κάπου πέρα από την φύση του ανθρώπου, πέρα από αυτήν την ίδια την Γη, πέρα από την ζωή, υπάρχουν τα άστρα. Κι ολοένα και πιο πολλοί αισθάνονται ένα μυστηριακό κάλεσμα, σαν κοιτάνε το βράδυ τον έναστρο ουρανό.

Εκεί πάνω ψηλά, δημιουργείται σιγά σιγά ένα πλάσμα που μπορεί να περιέχει ΟΛΑ τα πλάσματα ΟΛΟΥ του σύμπαντος και που θα αγγίζει αυτό που ο Χέγκελ είχε πει: «Καθαρή ύπαρξη και Τίποτα, είναι ένα και το αυτό».

Βαγγέλης Κοτρώνης, Χιονάτη για μεγάλους, τ. 7, Μάιος ‘82

Η πλέον εξέχουσα επιστημονική αιχμή, εδώ και δεκαετίες, έχει έρθει να επιβεβαιώσει αυτό που οι αρχαίοι πολιτισμοί και κουλτούρες θεωρούσαν ως υπαρξιακό θεμέλιο λίθο: δεν υπάρχει κενό στον Κόσμο-Σύμπαν, τα ΠΑΝΤΑ είναι συνδεδεμένα. Κι ασφαλώς η σύνδεση αυτή είναι πέρα από το πεπερασμένο των ανθρώπινων κι εν γένει έμβιων αισθήσεων. Η αντίληψή της, στο  καθημερινό βίωμα, συνέβαινε λοιπόν με τον νου, το συναίσθημα, την νόηση πως η Ψυχή, το Πνεύμα, διατρέχει τα πάντα, ενοποιώντας τα σε έναν άπειρο Κοσμικό Οργανισμό.

Ο πόλεμος δεν είναι μοιραίος βιολογικά

 

Είναι ο πόλεμος εκδήλωση ζωώδους ανθρώπινης βίας ή της κοινωνικοπολιτικής κτηνωδίας;

ΜΗΧΑΝΕΣ ΤΟΥ ΝΟΥ

Σπύρος Μανουσέλης

5 θεμελιώδεις επιστημονικές θέσεις για την πολεμική βία, που διατυπώθηκαν από κορυφαίους επιστήμονες τον Μάιο του 1986 στη Διεθνή Διακήρυξη της Σεβίλης για τη βία, παραμένουν μέχρι σήμερα αναμφισβήτητες και όπως θα δούμε ενισχύθηκαν από τις πιο πρόσφατες σχετικές έρευνες

Γιατί ξέμεινε η ελπίδα στο κουτί της Πανδώρας;

Υπήρχε ανέκαθεν κάτι που μ’ ενοχλούσε σ’ αυτόν το μύθο. Αφού στο άθραυστο πιθάρι της Πανδώρας ήταν μαζεμένα όλα τα κακά που μέχρι τότε οι θεοί δεν είχαν ξαμολήσει στον κόσμο, κι αφού ο μύθος ΔΕΝ μας λέει πουθενά, πως ανάμεσα σ’ αυτά μπερδεύτηκε κατά λάθος ή μπήκε επίτηδες και κάτι καλό, πώς δεν παραξενευόμαστε που στον πάτο του πιθαριού με όλα τα κακά της μοίρας μας βρέθηκε κι η ελπίδα, αυτή που τη συγκαταλέγουμε στα πιο θετικά πράγματα της ύπαρξης; Και γιατί έμεινε – αυτή μονάχα – κλεισμένη για πάντα μέσα στο πιθάρι;

Χ. Μίσσιος: «Όταν μεταλλάσσονται οι άνθρωποι, και παύουν να είναι άνθρωποι, μαθαίνουν να παίρνουν μονάχα και όχι να δίνουν..»

Ζούμε σ’ ένα σύστημα ανήθικο, παράλογο, αφύσικο και παραπλανητικό. Λέει ο Μπορις Βιαν: «σ’ ένα σύστημα που εκθειάζει τον πόλεμο και απαγορεύει τον έρωτα», που θεωρεί τον έρωτα αμαρτία, σ’ ένα σύστημα που καθαγιάζει την εκμετάλλευση του ανθρώπου από άνθρωπο, σ’ ένα σύστημα που δεν σέβεται την προσωπικότητα του ανθρώπου, τον υποτάσσει κάτω από μια εξουσία, σ’ ένα σύστημα που παράγει άχρηστα πράγματα.

Δημήτρης Νανόπουλος: «Ζούμε το τέλος του ανθρώπου και τη γέννηση ενός νέου τύπου ύπαρξης»

Ο διακεκριμένος ακαδημαϊκός και θεωρητικός φυσικός μιλά για την προέλευση της συνείδησης, τoν εγκέφαλο ως κβαντική μηχανή και το μέλλον του ανθρώπου ως υβριδίου τεχνολογίας και βιολογίας.

ΘΑ ΓΙΝΕΙ Η ΑΘΑΝΑΣΙΑ το επόμενο μεγάλο επιστημονικό στοίχημα; Γιατί βαδίζουμε ήδη προς την κατάκτηση της μακροζωίας; Τι είναι η συνείδηση; Θα υπάρχει, άραγε, στο μέλλον μια «νέα φυσική» που θα αλλάξει τα δεδομένα; Είναι η ανθρώπινη ύπαρξη απλώς ένα βιολογικό φαινόμενο ή μια κβαντική αφήγηση που ξετυλίγεται στο σύμπαν;

Η δυστοπική ζωή στο μετασύμπαν

Πώς οι νέες ψηφιακές τεχνολογίες διαμορφώνουν τις αντιλήψεις μας;

Η δυστοπική ζωή στο μετασύμπαν

ΜΗΧΑΝΕΣ ΤΟΥ ΝΟΥ 14.06.25 20:56 Σπύρος Μανουσέλης

Τις 3 τελευταίες δεκαετίες η αρχικά ασαφής ιδέα τού «Metaverse», ενός παράλληλου ψηφιακού Μετασύμπαντος, έχει αναπτυχθεί επαρκώς σε μια άμεσα εφαρμόσιμη τεχνολογία που απειλεί τις σχέσεις των ανθρώπων με την πραγματικότητα. Οπως ανέκαθεν συνέβη με κάθε πραγματικά ρηξικέλευθη και επαναστατική τεχνολογία, έτσι και οι πιο σκοτεινές πτυχές της τεχνολογίας του «Μετασύμπαντος» αντανακλούν και αναπαραγάγουν το «σκότος» τόσο των δημιουργών-διαχειριστών της όσο και της κοινωνίας που υιοθετεί άκριτα τις καινοτομίες αυτής της νέας εικονικής τεχνολογίας. Ετσι, όπως θα δούμε στο σημερινό άρθρο, εκτός από την ήδη εμφανή αποσάθρωση των παραδοσιακών ανθρώπινων διαπροσωπικών και κοινωνικών σχέσεων, εξίσου ανησυχητικές πρέπει να θεωρούνται και οι αλλαγές που θα επιφέρουν αυτές οι τεχνολογικές καινοτομίες.

Συγγνώμη για την καθυστέρηση

Ήταν ένα ωραίο απόγευμα Παρασκευής. Είχα τελειώσει τη δουλειά και το Σαββατοκύριακο γιγάντωνε τις προσδοκίες μου. Τις τέντωνε, τις έφτανε στα πέρατα αυτού του κόσμου που εγώ σε μια του Παρασκευή ήθελα να περιπλανηθώ. Με λίγα λόγια: αισθανόμουν ελεύθερος!

Η ποιητική εμπειρία ως εγκεφαλική λειτουργία

ΜΗΧΑΝΕΣ ΤΟΥ ΝΟΥ 24.05.25 23:58

Σπύρος Μανουσέλης

Δύο νέα βιβλία, το «Είναι εύκολο να αλλάξουμε ζωή; Ενας νευρολόγος διαβάζει Σεφέρη» και το «Τελικά πώς πέρασε ο χρόνος; Ενας νευρολόγος διαβάζει Καβάφη», ήταν η αφορμή για να συζητήσουμε με τον συγγραφέα Γιάννη Ευδοκιµίδη για τις αδιαφανείς σχέσεις του εγκεφάλου με την ποίηση. Αυτά τα δύο βιβλία εντάσσονται σε ό,τι συνήθως περιγράφεται ως «Νευροαισθητική». Ενα διεπιστημονικό πρόγραμμα έρευνας που αμφισβητεί τον καθιερωμένο, από τις απαρχές της νεωτερικής εποχής μέχρι σήμερα, διαχωρισμό των «αιθέριων» ανθρωπιστικών επιστημών και των καλών τεχνών από τις πιο «αυστηρές» φυσικομαθηματικές επιστήμες. Εξάλλου, τα δύο βιβλία που παρουσιάζουμε καταδεικνύουν τόσο την επιτακτική ανάγκη ενοποίησης όσο και τις άκρως δημιουργικές αλληλεπιδράσεις ανάμεσα στις… δύο κουλτούρες.

😶😶😶